Struktura i poziom gospodarki Grecji. Udział turystyki w gospodarce.

 

Gospodarka

Struktura i poziom gospodarki

Współczesna Grecja w ostatnich trzech dekadach XXw., za sprawą kredytów zagranicznych, stała się rozwiniętym krajem, o wysokim wskaźniku rozwoju społecznego i innych wskaźnikach jakości życia. Początkowo jej gospodarka oparta była głównie na rolnictwie, rybołówstwie i surowcach naturalnych. Po wejściu do Unii Europejskiej w 1981 roku (wówczas EWG) i kilkuletnim okresie zastoju, nastąpiły znaczne przemiany gospodarcze - szybki rozwój ekonomiczny i przemiana gospodarki rolno-surowcowej w gospodarkę skupioną głównie na usługach (transport, handel, finanse i turystyka). Już w 1997 roku usługi wytwarzały 64,4% produktu krajowego brutto, podczas gdy rolnictwo 8,3%, a przemysł 27,3%. W ciągu kolejnych 20 lat nastąpiły dalsze istotne zmiany. Według danych z 2016 roku podział wytwórców dochodu narodowego był następujący: usługi - 82,8% (głównie turystyka i transport morski), rolnictwo - 3,9% a przemysł - 13,3%. W 1970 roku produkt krajowy brutto (PKB) na jednego mieszkańca wynosił zaledwie 1.133 dolary, w 1990 roku już 6.893 dolary, w 2007r. osiągnął rekordowe 27.360 dolarów a obecnie spadł do ponad 21 tys. dolarów. (Polska ma PKB na osobę ok. $14.000, ale ze względu na znacznie niższe ceny w naszym kraju, PKB uwzględniające parytet siły nabywczej, w Polsce i Grecji jest na podobnym poziomie: ok 24-25 tys. dolarów) 1 stycznia 2002 r. Grecja zrezygnowała z własnej waluty (drachmy) i weszła do strefy euro. Mimo względnego postępu w ostatnich dwóch dekadach XXw, gospodarka Grecji pozostaje w znacznej odległości za innymi krajami strefy euro. Kołem napędowym gospodarki w pierwszych latach XXI wieku były inwestycje związane z przygotowaniami do Igrzysk Olimpijskich w 2004r., ale trwało to tylko kilka lat. Po rozszerzeniu Unii o 10 nowych państw (w 2004r.) Grecja wreszcie przestała być w statystykach na ostatnim miejscu, co jednak nie oznaczało radykalnej poprawy w gospodarce i finansach.

Sytuację gospodarczą dodatkowo pogłębił kryzys finansowy po 2008 roku, powodujący recesję i „kurczenie” gospodarki. Wzrost gospodarczy, mierzony wzrostem PKB, który przez wiele lat przed kryzysem był na poziomie 3-4%, w latach 2009-2013 był ujemny (rekordowe -7,3% w 2011r.), by w 2014 roku ponownie zmienić się na „plus” (0,6%). Po wielu latach starań inflacja spadła z 17% w latach 1980-1991 do poziomu 3-4% pod koniec lat '90 i utrzymywała się do 2007 roku na podobnym poziomie. Kryzys spowodował stopniowo dalszy spadek inflacji - w 2014r. miała ona wartość -1% (deflacja). Bardzo spadło zatrudnienie - bezrobocie utrzymujące się na przełomie XX i XXIw. na poziomie ok. 10% osiągnęło po kilku latach kryzysu rekordowe 27%, ale obecnie stopniowo zmniejsza się - 21% na początku 2018r. Również inne wskaźniki potwierdzają zacofanie Grecji w stosunku do liderów Unii Europejskiej: niskie wydatki na szkolnictwo, naukę, czy technologie informatyczne i telekomunikację, nieobecność na polu odkryć i wynalazków. Greccy pracownicy są najniżej wykształceni, razem z Hiszpanią zajmują pierwsze miejsce pod względem bezrobocia wśród kobiet. A na dodatek, zmniejsza się udział Grecji w wewnątrzeuropejskiej wymianie handlowej i utrzymuje się wysoki udział państwa w gospodarce, co również wskazuje na systemowe opóźnienia.

W 2013 roku Grecja trafiła z grupy państw rozwiniętych do grupy państw rozwijających się - jest to pierwszy w historii przypadek degradacji kraju z tej grupy. Państwo jest zbyt mocno zadłużone, ma trudności z przyciągnięciem kapitału, a gospodarka znajduje się w stagnacji. Główny indeks giełdy w Atenach stracił w ciągu pięciu lat kryzysu (2008-2013) ponad 80% wartości. Obecnie (2017r.) grecka gospodarka, pod względem wartości PKB, znajduje się na 48 miejscu na świecie i na 16 miejscu w Unii Europejskiej.

Turystyka

Turystyka jest od lat '60 XX w. jedną z głównych gałęzi gospodarki (obecnie prawie 20% PKB), ze względu na dużą ilość zabytków starożytnych i dobrze rozwiniętą infrastrukturę hotelowo-gastronomiczną, a także dogodne warunki klimatyczne i atrakcyjne plaże. Obecnie Grecję odwiedza rocznie około 30 milionów turystów (26 mln. w 2015r., 30 mln w 2016r.). Liczba ta niemal podwoiła się w ciągu 10 lat (2007-2016) - pomimo trwającego w tym czasie w Grecji kryzysu. Są to głównie turyści z Macedonii (FYROM), Niemiec, Wielkiej Brytanii, Bułgarii, Francji, Włoch i Turcji oraz z USA i Polski. Szacuje się, że w 2017 roku liczba turystów z Polski po raz pierwszy przekroczyła milion. Największymi ośrodkami turystycznymi są: Ateny, (Akropol, Teatr Dionizosa, liczne muzea), Delfy, Olimpia, Meteory, Mykeny, Sparta, Kreta, Santoryn, Rodos i św. Góra "Athos" w Macedonii. Turystyka wypoczynkowa koncentruje się wzdłuż wybrzeży i na wyspach (Kerkira, Kreta, Rodos, Cyklady). 60% greckich hoteli znajduje się na wyspach. Sezon turystyczny w Grecji trwa od kwietnia do października.

Transport

Rozwój transportu lądowego utrudniają pasma górskie. Długość linii kolejowych wynosi tylko 2,5 tysiąca km (w większości nie zelektryfikowane i jednotorowe), w tym prawie 1.000 km linii wąskotorowych. Większe znaczenie ma transport drogowy. Łączna długość dróg utwardzonych wynosi 117 tysięcy km, w tym ponad 1800 km autostrad, a nieutwardzonych jest ok. 10.000 km. Ważnymi połączeniami drogowymi są autostrada A1, łącząca Ateny z Salonikami (odcinek europejskiej E75, 550km, północ-południe) oraz niedawno ukończona autostrada Egnatia (A2), łącząca miasto Igoumenitsa nad Morzem Jońskim z tureckim miasteczkiem Kipi, leżącym na granicy grecko-tureckiej (670km, zachód-wschód). Od kilku lat trwa przebudowa drogi krajowej łączącej Ateny z portem Patra na północy Peloponezu do standardu autostrady (A8). Dzięki nowemu mostowi nad Zatoką Koryncką koło Patry (most Rion-Antirion) można nią dotrzeć do północno zachodniej części Grecji. Przejazd autostradami jest płatny, ok. 1,5 euro co 100 - 200 km.

Tradycyjnie dużą rolę odgrywa żegluga morska. Nośność floty handlowej - 242 miliony DWT (16% floty światowej) - plasuje Grecję na pierwszym miejscu na świecie. Również wartość greckiej floty handlowej (105,65 mld USD) jest najwyższa na świecie i wyprzedza flotę japońską (89,74 mld USD) i chińską (72,66 mld USD) i razem wziętą W. Brytanii, Niemiec i Norwegii. Pod względem ilości statków - 3.695 jednostek o tonażu powyżej 1000 GT - Grecja jest na czwartym miejscu. Wielu zagranicznych armatorów pływa pod grecką banderą (uznawaną za „tanią”, ze względu na niskie opłaty rejestrowe) ale jednocześnie statki należące do greckich armatorów pływają pod innymi banderami (jeszcze „tańszymi”) - stąd wynikają rozbieżności w informacjach podawanych przez różne źródła.
Największe porty to: Pireus, Saloniki, Patras Wolos. Transport pomiędzy wyspami i sąsiednimi krajami (Turcją, Włochami, Egiptem, Izraelem i Cyprem) zapewnia duża liczba połączeń promowych i żegluga przybrzeżna. Corocznie promy, szybkie statki i katamarany przewożą na liniach krajowych 2 mln pasażerów, 150.000 ciężarówek i ok. 140.000 samochodów. Krajowa komunikacja morska jest obecnie zdominowana przez 3 silne grupy: Minoan Lines, Attica Enterprises-Strintzis Konsorcjum i ANEK NE Group.
W Grecji jest 45 lotnisk krajowych (spełniających międzynarodowe standardy), w tym 29 z przejściem granicznym. Największym portem lotniczym jest nowoczesne lotnisko w Atenach o znaczeniu międzykontynentalnym. Od kilku lat w powietrzu królują linie Aegean Airlines. Dotychczasowy potentat państwowy: Olimpic Airlines (dawniej Olimpic Airways) nie przetrwał kryzysu i po sprywatyzowaniu został przejęty przez Aegean Airlines (choć nadal wykonuje loty na krótkich trasach regionalnych pod nazwą Olimpic Air).

Bogactwa naturalne

Istotnym elementem przemysłu Grecji jest przemysł wydobywczy. Stanowi on co prawda niewielki dział gospodarki, ale ma duże znaczenie w eksporcie. Głównym bogactwem mineralnym są boksyty (wydobywane w kopalniach głębinowych w górach wzdłuż Zatoki Korynckiej), rudy żelaza (Kreta, Macedonia, wyspa Thasos), rudy cynku i ołowiu (Attyka), chromu, manganu i niklu (greckie lateryty). Sól kamienna odparowywana jest z wody morskiej. Bogate złoża wapieni, podstawowego surowca przy produkcji cementu, dostępne są na nieomal całym obszarze kraju. Wydobywany jest wysokiej jakości marmur oraz kruszywa i skały wykorzystywane w budownictwie (kamień wapienny, piasek, grys).

Przemysł

Jedyną bazą energetyki są złoża węgla brunatnego. 90% elektrowni opalanych jest węglem brunatnym i importowanym mazutem oraz gazem, a 10% stanowią elektrownie wodne i wiatrowe. W przemyśle przetwórczym dominuje przemysł spożywczy (olej z oliwek, wina, tytoń, cytrusy) rozrzucony po całym kraju, obecnie upadający przemysł włókienniczy i odzieżowy (Ateny, Pireus), hutnictwo aluminium (Oistomos) i żelaza (Pireus). Pozostałe gałęzie przemysłu to przemysł cementowy i maszynowy (Ateny, Pireus, Saloniki), chemiczny i petrochemiczny (Saloniki). Przemysł samochodowy prawie całkowicie upadł i obecnie funkcjonuje jako dotowany przez państwo przemysł zbrojeniowy. Znaczy udział w rynku mają greckie wyroby AGD.
Z wejściem Grecji do EWG, następnie przybierając na sile w XXI wieku, decydująco zaznaczyło się zjawisko deindustrializacji kraju. Powszechne stało się przenoszenie produkcji i central przedsiębiorstw za granicę. Od 2005 poziom produkcji przemysłu spadł o kolejne 32%. Przykładowo, wzdłuż głównych tras Aten zamknięte, zmienione w magazyny importowe lub wyburzone zostały już niemal wszystkie fabryki, czynne jeszcze w początkach bieżącego wieku.

Rolnictwo

Ten sektor wytwarza obecnie zaledwie 3,9% PKB. Ziemie uprawne zajmują 21% powierzchni kraju, łąki i pastwiska - 24%, lasy i zarośla - 40% (w tym drzewostany wysokopienne tylko 2,6%), resztę stanowią głównie nieużytki. Gleby są w większości kamieniste i nieprzydatne rolniczo. Żyzne gleby aluwialne występują prawie wyłącznie na nizinach Macedonii i Tracji oraz w Attyce i na Nizinie Tesalskiej.

W rolnictwie Grecji przeważają drobne gospodarstwa rolne (65% ma 1-5 ha, a 1% ma powyżej 50ha). Zaledwie 9% ludności otrzymuje dochody wyłącznie z rolnictwa, ale działalnością rolniczą zajmuje się w sumie około 15% ludzi czynnych zawodowo. Oprócz Portugalii jest to najwyższy wskaźnik wśród "starych" państw Unii. Około 30% gruntów jest nawadnianych (trzykrotny wzrost w ostatnich 50 latach). Główne uprawy to: oliwki, pistacje, winorośl, cytrusy, bawełna, pszenica, tytoń, kukurydza (jedne z najwyższych plonów na świecie), warzywa, a na północy ryż. Hodowla ma małe znaczenie ze względu na niską jakość pastwisk. Duże znaczenie ma rybołówstwo oraz połów skorupiaków i gąbek (u wybrzeży wysp). Grecka flota rybacka dominuje pod względem liczebności na Morzu śródziemnym wśród państw UE, a pod względem liczby złowionych ryb zajmując 11 miejsce w całej Unii.

Telekomunikacja

Sieć telekomunikacyjna jest bardzo dobrze rozwinięta i nowoczesna. Liczba telefonów stacjonarnych operatora narodowego OTE wynosi prawie 6,5 miliona. Użytkowników telefonów komórkowych jest już ponad 20 milionów. W przeliczeniu na liczbę ludności Grecji (11 milionów) wskaźnik ten jest najwyższym w Unii Europejskiej. Sieć komórkowa jest bardzo dobrze rozwinięta - w praktyce wszędzie jest zasięg co najmniej jednej z trzech greckich sieci: Cosmote (operator narodowy), Vodafone (dawniej Panafon, kapitał brytyjski) i WIND (dawniej Telestet i TIM, kapitał włoski). Jednak ze względu na górzysty charakter kraju, bywają regiony, gdzie moc sygnału, zwłaszcza wewnątrz budynków, jest niska. W 2009 roku szerokopasmowy dostęp do Internetu deklarowało ponad 1,7 miliona obywateli.

wstecz dalej

 
STAT4U