Republika Grecka. Ustrój polityczny współczesnego państwa greckiego. Władze państwa, podział administracyjny, język urzędowy, flaga, godło, hymn

 

Ustrój polityczny

Nazwa

Oficjalna nazwa państwa to Republika Grecka (gr. Elliniki Dimokratia). Potocznie jednak mówi i pisze się: Grecja czyli Ellada (Hellada) w języku nowogreckim lub Ellas (Hellas) w katharevousa (języku używanym do 1976r.).

Władze państwa

Na mocy Konstytucji z 1975 roku (zmodyfikowanej w 1986r.) Grecja jest republiką parlamentarną, z prezydentem jako głową państwa i zwierzchnikiem sił zbrojnych. Grecja od 1981 roku jest członkiem Unii Europejskiej od 1952 roku NATO i od 2002 roku Strefy euro.

Istnieje podział władzy na prawodawczą, wykonawczą i sądowniczą. Władzę prawodawczą sprawuje Parlament i Prezydent Republiki, władzę wykonawczą - rząd, władzę sądowniczą - niezawisłe sądy.

Prezydent. Rola Prezydenta ogranicza się głównie do czynności ceremonialnych i dyplomatycznych. Wybierany jest przez parlament w głosowaniu tajnym na okres pięciu lat. Ten sam prezydent może być wybrany powtórnie tylko jeden raz. Kandydat na prezydenta musi być od co najmniej pięciu lat obywatelem greckim, mieć ojca Greka oraz ukończone 40 lat. Kiedy wygasa kadencja prezydenta parlament zbiera się w celu wyboru jego następcy. Kandydat musi uzyskać poparcie większości 2/3 głosów (200). Jeśli tak się nie stanie powtarza się głosowanie. Za trzecim razem zmniejsza się wymaganą liczbę głosów do 3/5 (180). Gdy ponownie nie udaje się wybrać głowy państwa rozwiązuje się parlament, którego przewodniczący zarządza nowe wybory parlamentarne, które odbywają się w przeciągu kolejnych 30 dni.
Taka sytuacja miała miejsce w 2014r. Kadencja prezydenta upływała co prawda dopiero w 2015 roku, ale premier zadecydował o przedterminowych wyborach prezydenckich w grudniu 2014r. Ich wynik miał pokazać poparcie społeczeństwa dla rządu. Kadydat koalicji rządowej nie uzyskał wymaganego poparcia w trzech kolejnych głosowaniach co doprowadziło do rozwiązania parlamentu i rozpisania ponownych wyborów parlamentarnych. 18 lutego 2015r. nowowybrany parlament wybrał na prezydenta Prokopisa Pawlopulosa, nominowanego przez premiera i lidera SYRIZY. Zdobył on 233 głosy (głównie SYRIZY i macierzystej Narodowej Demokracji), dużo więcej niż wymagane tym razem 180 głosów. 13 marca 2015 roku objął on oficjalnie urząd prezydenta republiki, zastępując sędziwego (85l.) Karolosa Papouliasa.

Parlament składa się z jednej izby - Izba Deputowanych Grecji. 300 parlamentarzystów wybieranych jest w wyborach powszechnych i tajnych na okres czterech lat. 250 deputowanych wybieranych jest w ordynacji proporcjonalnej. Pozostałe 50 miejsc w parlamencie zostaje rozdzielone pomiędzy partie, które uzyskały większość w wyborach bezpośrednich, lub w całości dostaje partia, która uzyskała ponad 41% głosów. Kandydat na posła musi być obywatelem greckim i mieć ukończone 25 lat. Prawo wyborcze mają osoby, które ukończyły 17 rok życia (do 2018r. było to 18 lat). Udział w wyborach jest w Grecji nie tylko przywilejem, ale także konstytucyjnym obowiązkiem każdego uprawnionego. Za nieuczestnictwo w wyborach grożą sankcje administracyjne np. odmowa wydania paszportu itp. Pewną niedogodnością jest konieczność uczestniczenia w wyborach w miejscu swojego urodzenia, jednak koszty podróży są refundowane przez partie polityczne. Ostatnie wybory parlamentarne odbyły się przedterminowo 7 lipca 2019 po tym, jak rządząca wcześniej lewicowa SYRIZA przegrała majowe wybory do Parlamentu Europejskiego. Najwięcej głosów uzyskała Nowa Demokracja - 39,85%, drugie miejsce zajęła Radykalna Lewica (SYRIZA) - 31,53%. Nowa Demokracja uzyskała 158 na 300 miejsc w parlamencie, co umożliwiło jej samodzielne rządzenie. Trzecie miejsce zajął Ruch Na Rzecz Zmian (8,1%), w którego sład weszła największa kiedyś siła polityczna - PASOK.

Sądownictwo. Prawo do sądu jest zagwarantowane przez Konstytucję. Sądy dzielą się na cywilne, karne i administracyjne. Istnieją sądy cywilne okręgowe oraz dwanaście sądów apelacyjnych. Sądy karne podzielone są w zależności od kategorii przestępstw. Sąd Najwyższy rozpatruje apelacje dotyczące zarówno spraw cywilnych, jak i karnych. Istnieją sądy administracyjne pierwszej instancji oraz Najwyższy Sąd Administracyjny. Najwyższy Trybunał Specjalny bada zgodność ustaw z konstytucją, a także rozstrzyga spory kompetencyjne.

Szefem rządu jest premier - zwyczajowo jest nim lider partii mającej większość w parlamencie. Obecnie jest nim przywódca Nowej Demokracji Kiriakos Mitsotakis, syn Konstandinosa Mitsotakisa, byłego premiera (w latach '90 XXw.). Mitsotakis studiował na prestiżowych uczelniach amerykańskich i brytyjskich, potem przez jakiś czas pracował jako analityk w sektorze bankowym w Londynie. Po powrocie do Grecji, zanim związał się z polityką, był zatrudniony w sektorze bankowym i doradczym na stanowiskach kierowniczych. W 2004 po raz pierwszy z listy Nowej Demokracji został wybrany do Parlamentu Hellenów. Reelekcję uzyskiwał w 2007, 2009 i dwukrotnie w 2012r. W styczniu 2016 wygrał drugą turę wyborów na nowego przewodniczącego swojej partii, a kierowana przez niego Nowa Demokracja w maju 2019 wygrała wybory europejskie. Jego żona - Marewa (z domu Grabowski) jest wnuczką polskiego farmaceuty, a siostra - Dora Bakojani - to wielokrotna posłanka, była burmistrz Aten (2003-2006) i minister spraw zagranicznych Grecji (2006–2009).
8 lipca 2019 prezydent Prokopis Pawlopulos mianował Kiriakosa Mitsotakisa na urząd premiera. Jeszcze tego samego dnia lider ND ogłosił skład swojego gabinetu, który rozpoczął funkcjonowanie 9 lipca.

Podział administracyjny

Obecny podział administracyjny Grecji jest wynikiem reformy Kallikratesa (Kallikratisa) i obowiązuje od 1 stycznia 2011r. Poprzedni system 13 regionów, 54 nomosów oraz 1033 gmin i społeczności został zastąpiony przez 7 administracji, 13 regionów i 325 gmin.
Najwyższą jednostką podziału administracyjnego są administracje zarządzane przez powołanych przez rząd sekretarzy generalnych. Są to nowe jednostki, które nie miały swoich odpowiedników przed reformą. W skład każdej administracji wchodzą 1, 2 lub 3 regiony, podobne do tych sprzed reformy:

Administracja Region Stolica
Attyka Attyka (66 gmin) Ateny
Epir-Macedonia Zachodnia Epir (18 gmin) Janina
Macedonia Zachodnia (12 gmin) Kozani
KretaKreta (24 gminy) Heraklion
Macedonia-Tracja Macedonia Środkowa (38 gmin) Saloniki
Macedonia Wschodnia i Tracja (22 gminy) Komotini
Peloponez, Grecja Zachodnia i Wyspy Jońskie Peloponez (26 gmin) Tripolis
Grecja Zachodnia (19 gmin) Patra
Wyspy Jońskie (7 gmin) Kerkira
Tesalia-Grecja Środkowa Tesalia (25 gmin) Larisa
Grecja Środkowa (25 gmin) Lamia
Wyspy Egejskie Wyspy Egejskie Południowe (34 gmin) Ermupolis
Wyspy Egejskie Północne (9 gmin) Mitilini

 

Regiony zarządzane przez wojewodów i sejmiki są odpowiednikiem naszych województw, z tą różnicą, że są w pełni samorządowe (wojewoda jest teraz wybierany przez obywateli a nie narzucany przez rząd jak obecnie u nas, a w Grecji przed reformą). Dzielą się one na 325 gmin (l.p. dimos, l.mn.dimoi) - również samorządowych - zarządzanych przez burmistrzów i rady gminy.
Generalnie reforma uprościła podział administracyjny Grecji eliminując dawne nomosy/prefektury - jednostki pośrednie między regionami i gminami. Zamiast nomosów utworzono co prawda podregiony (zarządzane przez wicewojewodów), ale mają one od nich mniejsze znaczenie i nie mają statusu jednostek administracyjnych.

Góra Athos - tak zwana "Republika Mnichów", jest okręgiem autonomicznym graniczącym z Macedonią Centralną, ze stolicą w Kareis. W stolicy znajduje się rezydencja Gubernatora Góry, który podlega Ministerstwu Spraw Zagranicznych Grecji. Władzę ustawodawczą stanowi Świątobliwy Sobór (20 członków, po jednym z każdego klasztoru), a władzę administracyjną sparawuje Święta Wspólnota wybierana na okres 1 roku (również 20 członków). Władzę wykonawczą posiada czteroosobowa Święta Epistasia.

Stolicą Grecji są Ateny mające ponad 4 miliony mieszkańców (wraz z przyległymi aglomeracjami). Drugim co do wielkości miastem są Saloniki (Thessaloniki) - 1 mln mieszkańców. Największym portem morskim jest sąsiadujący z Atenami Pireus.

Język urzędowy

Od 1976 roku językiem urzędowym nowogrecki. Język ten wywodzi się z języka dimotiki, wykształconego podczas niewoli tureckiej. Jednak Grecy muszą znać jeszcze jeden język: katharevousa, który powstał w okresie odzyskiwania niepodległości, jako sztuczny język, będący kompromisem pomiędzy różnymi odmianami języka. Katharevousa był językiem oficjalnym od momentu odzyskania niepodległości, do zakończenia rządów dyktatury wojskowej w 1974 roku. Stąd też starsze książki, przepisy prawne, publikacje rządowe i dokumenty kościelne napisane są w tym języku, a do początku lat '90 można było spotkać publikacje napisane w mieszance nowogreckiego i katharevousa. Więcej informacji w rozdziale: Język grecki.

Flaga narodowa i godło

Cztery białe i pięć niebieskich pasów ułożonych naprzemiennie, biały krzyż w lewym górnym rogu. Kolory biały i niebieski są narodowymi barwami Grecji.

Naprzemienny układ poziomych pasów symbolizuje błękit fal mórz otaczających Grecją i biel skał wybrzeża. Grecki krzyż w lewym rogu flagi symbolizuje przywiązanie i szacunek Greków do Kościoła Ortodoksyjnego. Wygląd i kolorystyka flagi Grecji pozostaje niezmieniona od czasu Powstania Narodowego z roku 1821. W latach 1975-1978 flaga miała postać jedynie białego krzyża na niebieskim tle i czasem takie flagi można spotkać i dzisiaj.
Godłem państwowym jest biały krzyż na niebieskim tle na tarczy herbowej, otoczony wieńcem laurowym.

Hymn Narodowy

Hymn Grecji wywodzi się z poematu "Hymn do Wolności" ("Hymnos stin Eleftheria") autorstwa wieszcza narodowego Dionizosa Solomosa. Poemat ten powstał w 1824r., a był inspirowany i poświęcony walce narodu greckiego w Powstaniu Narodowym w 1821 roku. W roku 1828 znany muzyk z wyspy Kerkira Nicolaos Mantzaros skomponował  muzykę do poematu Solomosa. Poemat dostał się do Księgi rekordów Guinnessa - jako najdłuższy hymn - posiada 158 zwrotek, ale tylko 2 pierwsze używane są jako hymn Grecji.

Waluta Grecji

Walutą Grecji do końca 2001 r. była drachma. Od 1 stycznia 2002 r. Grecja przyjęła walutę europejską - EURO. Kurs drachmy do euro był pod koniec 2001 r. „sztywny”: 1 euro = 340,75 drachm

wstecz dalej

 
STAT4U